Sau 8 năm ròng rã nghiên cứu ở Nhật với không ít bế tắc, TS Lã Hoàng Anh chứng minh được tiềm năng chống ung thư máu từ hợp chất trong lúa gạo và cỏ dại.
Ở tuổi 35, Hoàng Anh đang là nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Viện Nghiên cứu Kỹ thuật Nông nghiệp Sophia, Pháp. Đây là cơ quan uy tín do Viện Nghiên cứu quốc gia Pháp về Nông nghiệp, Lương thực và Môi trường (INRAE), Đại học Côte d’Azur cùng Trung tâm Nghiên cứu Khoa học quốc gia Pháp (CNRS) cùng quản lý.
Anh sang Pháp gần một năm qua, theo học bổng chương trình “Sáng kiến Xuất sắc” của Chính phủ Pháp. Trước đó, Hoàng Anh lấy bằng tiến sĩ Nông nghiệp tại Đại học Hiroshima, Nhật Bản, diện xuất sắc.
Luận án của anh về tiềm năng chống ung thư máu của các hoạt chất tự nhiên chiết xuất từ cỏ dại xâm lấn và cây lúa. Dưới sự hướng dẫn của GS.TS Trần Đăng Xuân – nhà khoa học Việt nổi tiếng ở Nhật Bản, kết quả đề tài gây chú ý bởi mở ra hướng nghiên cứu mới.
TS Lã Hoàng Anh trong phòng thí nghiệm tại Nhật Bản. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Hoàng Anh đến Nhật học thạc sĩ Nông nghiệp tại Đại học Hiroshima năm 2015, sau khi tốt nghiệp Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Trong hai năm, anh có 11 bài báo trên các tạp chí ISI và Scopus, tốt nghiệp xuất sắc với GPA 2.94/3 và giành học bổng bậc tiến sĩ của Chính phủ Nhật và Pháp.
Anh quyết định ở lại Nhật, tiếp tục phát triển đề tài bậc thạc sĩ về hợp chất Momilactone A và B trong lúa, gạo. Đây là hợp chất có giá trị cao hơn vàng 30.000 lần, theo một công ty chuyên về các sản phẩm hóa sinh nổi tiếng của Anh.
Hoàng Anh tập trung chứng minh chúng có tác dụng thúc đẩy quá trình tự chết của tế bào ung thư máu và ngăn chúng nhân lên. Anh được thừa hưởng một phần kết quả khi trước đó các thầy trong nhóm đã tìm thấy và phân lập thành công Momilactone A và B từ trấu và gạo trắng, đồng thời chứng minh chúng có khả năng ức chế tiểu đường, béo phì.
Dù vậy, suốt khoảng một năm đầu, anh Hoàng Anh rơi vào bế tắc khi không thể tìm ra phương pháp thí nghiệm. Có giai đoạn, anh túc trực trong phòng thí nghiệm 2-3 ngày để canh các phản ứng hóa học, nhưng thử đi thử lại cả trăm lần vẫn không ra kết quả.
“Lần đầu tiên tôi nghĩ đến việc phải ‘đúp’, không thể hoàn thành chương trình tiến sĩ trong 3 năm”, anh Hoàng Anh nói. “Quan trọng hơn, tôi có thể phải từ bỏ hướng nghiên cứu tiềm năng”.
Giữa lúc bế tắc, anh nhớ đến Vũ Quang Lâm, bạn học chuyên Sinh tại trường THPT chuyên Đại học Sư phạm Hà Nội, đang làm tiến sĩ tại Đại học Y Aichi, Nhật Bản.
Được bạn kết nối để hợp tác với một số giảng viên, thực tập tại phòng thí nghiệm của trường này trong một tháng, Hoàng Anh giải quyết được tất cả khó khăn ban đầu, hiểu rõ cơ chế của ung thư để đưa ra phương pháp nghiên cứu.
Anh cùng nhóm chứng minh được tiềm năng chống ung thư máu của hợp chất Momilactone A và B trong gạo. Thậm chí, các hợp chất này cùng hỗn hợp của chúng có khả năng ức chế sự phát triển của tế bào ung thư vượt trội so với thuốc chữa ung thư phổ biến là doxorubicin và arsenic trioxide (ATO).
Năm 2022, nghiên cứu được công bố trên Cancers – tạp chí y khoa nhóm Q1 (uy tín nhất) chuyên về ung thư, được kỳ vọng là tiền đề nghiên cứu và phát triển các liệu pháp điều trị ung thư hiệu quả dựa trên Momilactone.
Nhóm cũng mở một hướng mới liên quan đến cỏ dại xâm lấn, hay cỏ lau. Ứng dụng nhiều phương pháp tách chiết công nghệ cao, Hoàng Anh và cộng sự phân lập được một số nhóm chất giúp chống oxy hóa, ức chế enzyme tyrosinase và tế bào ung thư máu trong những loài cây này. Kết quả được công bố lần đầu vào cuối năm 2020 trên Plants – tạp chí nhóm Q1 chuyên về khoa học thực vật.
Công trình gây tiếng vang, được nhiều tạp chí về sức khỏe đề cập bởi là nghiên cứu đầu tiên tìm thấy tiềm năng mới trong cây cỏ dại xâm lấn.
Ở cả hai công bố, Hoàng Anh đều là tác giả chính. Nhờ đó, anh hai lần được Hiệu trưởng Đại học Hiroshima trao giải sinh viên xuất sắc. Sau đó, anh làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại trường, đồng thời trở thành giảng viên, trợ lý giáo sư.
Từ đó đến nay, anh tham gia hướng dẫn 10 nghiên cứu sinh tiến sĩ, 7 học viên thạc sĩ.
TS Lã Hoàng Anh trong một hội thảo tại Pháp. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Thời gian ở Nhật Bản, anh Hoàng Anh thấy may mắn khi được trong nhóm nghiên cứu của GS Trần Đăng Xuân. Anh nhớ câu nói của thầy từ những ngày đầu nhập học: “Chưa kể đến tố chất có tốt không, sinh viên quan trọng nhất phải có kỷ luật, chăm chỉ và sự quyết tâm”.
Nhìn thầy làm việc đến 3-4 giờ sáng, không nghỉ làm kể cả khi ốm, anh càng có thêm động lực.
TS Vũ Quang Lâm, nghiên cứu sinh sau tiến sĩ, bộ môn Huyết học, khoa Nội Y, Đại học Y Aichi, thấy Hoàng Anh rất say mê và cầu thị. Anh kể thời điểm bạn đến thực tập, dịch Covid-19 đang bùng phát. Thế nhưng, Hoàng Anh đã thực hiện mọi thủ tục, quy trình tiêm phòng, cách ly để có mặt như kế hoạch.
“Bạn luôn trách nhiệm và thường đảm bảo tiến độ trong công việc, dù gặp phải khó khăn gì”, TS Lâm nói.
Đến nay, Hoàng Anh có gần 40 bài báo đăng trên các tạp chí quốc tế, trong đó 35 tạp chí thuộc danh mục “Web of Science” – hệ thống học thuật lớn nhất thế giới, tổng hơn 600 lượt trích dẫn. Anh cũng là tác giả của một chương sách được nhà xuất bản sách khoa học số 1 thế giới Springer Nature phát hành, cùng nhiều báo cáo khoa học tại các hội nghị uy tín.
Ngoài ra, anh tham gia nhiều hoạt động hướng về quê hương qua Hội chuyên gia Việt Nhật (VJS), Hội trí thức Việt Nam tại Nhật Bản (VANJ). Năm 2023, Hoàng Anh được Tổng lãnh sự Việt Nam tại Fukuoka, trao bằng khen nhờ có đóng góp nổi bật cho cộng đồng.
Hoàng Anh mong muốn về nước ở thời điểm phù hợp bởi đánh giá Việt Nam có tiềm năng lớn trong phát triển nghiên cứu về nông nghiệp.
“Tôi muốn đóng góp cho sức khỏe cộng đồng và nền nông nghiệp nước nhà bằng cách phát triển các nghiên cứu ứng dụng, nhằm tạo ra sản phẩm giá trị”, anh nói, lấy ví dụ việc phát triển thực phẩm chức năng hoặc thuốc dựa trên nghiên cứu về tiềm năng chữa ung thư từ gạo, cỏ dại.
Dương Tâm